Kadın dış genital anatomisinde (vulvada), vajina girişinin saat 4 ve 8 hizalarında, labium majörlerin (büyük dudakların) hemen iç arka kısmında yer alan, cinsel uyarılma esnasında vajinal kayganlığı ve nemliliği sağlamakla görevli bezlere Bartholin bezleri denir. Bu bezlerin ürettiği şeffaf jinekolojik mukus salgısının vajinaya açılmasını sağlayan yaklaşık $2\text{ cm}$ uzunluğundaki ince kanalların, geçirilmiş enfeksiyonlar, yoğun sürtünme travmaları veya hücresel tıkanıklıklar sebebiyle kapanması neticesinde Bartholin Kisti gelişir. Kanal kapandığı halde bez salgı üretmeye devam ettiği için, sıvı dışarı akamaz ve doku içinde birikerek tek taraflı, içi mukus dolu, yuvarlak ve elastik bir kitleye dönüşür. Eğer bu kistik sıvı, vücudun florasındaki bakteriler (E. coli, stafilokoklar) veya cinsel yolla bulaşan patojenler (Klamidya, Gonore) ile kontamine olursa, jinekolojik onkoloji ve acil jinekolojinin en ağrılı tablolarından biri olan Bartholin Apsesi meydana gelir. Op. Dr. Semra Çapar kliniğinde Bartholin kistlerinin kesisiz cerrahi yönetimi, akut apse drenajı, marsupializasyon ameliyatları ve tekrarlayan bez enfeksiyonlarının kalıcı tıbbi tedavileri jinekolojik uzmanlıkla konforla yürütülmektedir.
Bartholin kisti ve apsesinin klinik semptomları, dokunun enflamasyon (iltihap) derecesine bağlı olarak jinekolojik muayenede çok net farklar gösterir:
-
Kist Aşamasındaki Belirtiler: Enfeksiyon kapmamış bir Bartholin kisti genellikle tamamen ağrısızdır. Kadın jinekolojik olarak eline gelen tek taraflı bir şişlik, asimetri veya cinsel ilişki esnasında hafif bir dolgunluk/takılma hissi dışında hiçbir jinekolojik şikayet yaşamaz. Boyutu küçük olan kistler rutin jinekolojik check-up esnasında tesadüfen saptanır.
-
Apse Aşamasındaki Belirtiler: Kistin enfekte olup apseye dönüşmesiyle birlikte klinik tablo anında agresifleşir. Vajina girişinde zonklayıcı, çok şiddetli ve keskin bir pelvik ağrı başlar. Apse odağı kızarır, aşırı şişer ve dokunulamayacak kadar sıcak, hassas bir hal alır. Ağrının şiddetinden ötürü hasta oturamaz, yürümekte zorlanır ve cinsel ilişki tıbben imkansızlaşır. İleri vakalarda yüksek ateş, titreme ve kasık lenf bezlerinde şişme jinekolojik tabloya eşlik eder.
Bartholin apsesinin tedavisinde sadece ağızdan antibiyotik kullanılması veya kistin iğneyle enjektör vasıtasıyla çekilmesi (aspirasyon) kesinlikle kalıcı bir jinekolojik çözüm sağlamaz; çünkü iğne deliği birkaç saat içinde kapanarak apse sıvısının içeride yeniden dolmasına ve nüks etmesine yol açar. Kliniğimizde uygulanan altın standart mikro-cerrahi yöntemler şunlardır:
-
Marsupializasyon Ameliyatı: Ameliyathane konforunda, sedasyon anestezisi altında apse duvarına yaklaşık $1-2\text{ cm}$'lik küçük bir cerrahi kesi yapılır ve içindeki iltihaplı sıvı tamamen jinekolojik olarak boşaltılıp yıkanır. Ardından, kist duvarının kenarları vajina mukozasına geriye doğru kıvrılarak özel jinekolojik mikro dikişlerle jinekolojik olarak dikilir. Bu sayede bezin kanalı için yeni, kalıcı ve kapanmayan yapay bir jinekolojik ağız oluşturulmuş olur; salgılar içeride birikmeden vajinaya akar ve nüks riski sıfırlanır.
-
Word Kateteri Uygulaması: Kesme ve dikiş jinekolojik prosedürlerinden çekinen hastalarımızda ofis ortamında uygulanan modern bir yöntemdir. Apse boşaltıldıktan sonra o boşluğa ucu balonlu mikro bir kateter yerleştirilir ve balon şişirilerek içeride bırakılır. Kateter dokuda 4-6 hafta kalarak yeni bir kanal jinekolojik yolu oluşmasını sağlar, ardından ağrısızca çekilir.
-
Gland Eksizyonu (Bezin Tamamen Alınması): Marsupializasyona rağmen yılda jinekolojik olarak defalarca tekrarlayan, kronikleşmiş ve hastanın tüm dış genital anatomisini bozmuş inatçı vakalarda, Bartholin bezinin ameliyatla kapsülüyle birlikte tamamen çıkarılması operasyonudur; hastayı ömür boyu nükslerden jinekolojik olarak kurtaran kesin çözümdür.
Sıkça Sorulan Sorular
-
Bartholin kisti ve apse boşaltılması operasyonları ağrılı mıdır?
Hayır. Akut apse aşamasında doku çok hassas olduğundan, kliniğimizde bu işlemler hafif sedasyon anestezisi ile hastamız tamamen uyutularak veya derin lokal sinir blokajları eşliğinde yapıldığından işlem anında kesinlikle ağrı duyulmaz.
-
Bartholin apsesi ameliyatının ardından günlük normal hayata ne zaman dönülür?
Marsupializasyon veya kateter uygulamaları günübirlik ameliyatsız/kesisiz konfor sunan ofis prosedürleridir. Hastalarımız ameliyattan sonraki 1-2 günlük ev istirahatinin ardından profesyonel ve sosyal yaşantılarına jinekolojik bir kısıtlama olmaksızın dönebilirler.
-
Boşaltılan veya ameliyat edilen bir Bartholin apsesi ilerleyen yıllarda tekrar çıkar mı?
Eğer apse sadece basitçe kesilip boşaltıldıysa nüks oranı %80'dir. Ancak kliniğimizde uyguladığımız "Marsupializasyon" cerrahisi veya "Word Kateteri" protokolleri sayesinde bez kanalı kalıcı olarak açık tutulduğundan nüks riski minimuma indirilir.
-
Bartholin kisti veya apsesinin tedavisinde evde uygulanan sıcak su oturma banyoları işe yarar mı?
Enfeksiyon kapmamış, çok küçük kistlerde günde 2-3 kez yapılan ılık oturma banyoları kanalın gevşeyerek kendiliğinden jinekolojik olarak boşalmasına yardım edebilir. Ancak doku apseleşmiş ve zonklama başlamışsa oturma banyosu apseyi patlatamaz, cerrahi boşaltma şarttır.
-
Bartholin bezinin ameliyatla tamamen çıkarılması vajinal kuruluğa veya cinsel işlev kaybına yol açar mı?
Hayır. Vajinal kayganlığı sağlayan tek kaynak Bartholin bezi değildir; vajina duvarındaki mikro bezler ve rahim ağzı (servikal) bezleri de salgı üretir. Tek bir taraftaki Bartholin bezinin alınması cinsel hazzı veya kayganlığı jinekolojik olarak bozmaz.
-
Doğum yapmamış veya evlenmemiş (bakire) genç kızlarda da Bartholin kisti görülebilir mi?
Evet, kesinlikle görülebilir. Bartholin kisti ve apsesi sadece cinsel aktif kadınlara özgü bir jinekolojik hastalık değildir. Dar kıyafet sürtünmesi, jilet travmaları veya hijyenik olmayan havuz kullanımları bakirelerde de kanal tıkanıklığı yaratabilir.
-
Bakire genç kızlarda yapılan Bartholin apsesi ameliyatı kızlık zarına jinekolojik zarar verir mi?
Hayır. Bartholin bezleri jinekolojik anatomik konum olarak kızlık zarının (himen bütünlüğünün) daha dış ve alt jinekolojik bölgesinde yer alır. Yapılan kesi ve marsupializasyon dikiş hatları kızlık zarına kesinlikle dokunmaz ve zarar vermez.
-
Hamilelik (gebelik) döneminde Bartholin apsesi gelişirse bebeğe bir zarar gelir mi ve nasıl tedavi edilir?
Gebelikte büyüyen apse normal doğumu mekanik olarak engelleyebilir. Hamilelik esnasında gelişen apseler lokal anestezi altında jinekolojik olarak güvenle boşaltılır ve gebeliğe zarar vermeyen güvenli jinekolojik antibiyotiklerle süreç bebeğe zarar vermeden yönetilir.
-
Bartholin kisti veya apsesi jinekolojik olarak tedavi edilmezse kendi kendine patlar mı?
Çok büyüyen apseler bazen jinekolojik cildin en ince yerinden kendiliğinden delinebilir (rüptür). Ancak bu kontrolsüz patlama, içerideki cerahat cepçiklerinin tam temizlenmesini sağlamaz; yara ağzı hızla kapanarak kısa süre içinde çok daha büyük bir apseyle geri döner.
-
Ameliyat sonrasında dikişlerin jinekolojik güvenliği için cinsel ilişkiye ne zaman izin verilir?
Marsupializasyon ameliyatında kullanılan dikişler eriyen dikişlerdir, dikiş aldırmak gerekmez. Ancak o bölgedeki taze cerrahi ağız yapısının mekanik sürtünmeyle deforme olmaması adına operasyonu takip eden ilk 4 ila 6 hafta cinsel ilişki yasaktır.
Dış genital bölge şişlikleriniz, akut Bartholin apse şikayetleriniz, marsupializasyon ve Word kateteri uygulamalarımız hakkında detaylı tıbbi bilgi almak; Op. Dr. Semra Çapar’ın klinik jinekoloji uzmanlığıyla kalıcı jinekolojik tedavinizi planlamak için bizimle hemen iletişime geçebilirsiniz.